Zet je beanie schuin, bind de kleine rugzakken, en lees dit terwijl de wind nog fris is. We gaan op een korte ontdekkingsreis door zonnestralen, warm rood licht en de stille motoren in je cellen: je mitochondriën. Dit verhaal is voor gezinnen die graag buiten zijn, voor ouders die willen dat hun kinderen scherp, energiek en vol herinneringen opgroeien. Het is geen sprookje met wondermiddelen, wél een opwindende mix van oude, buitengewortelde wijsheid en moderne wetenschap.

Stel je een ochtend voor: jij en de kinderen lopen de duin op, de lucht is koel, en vlak voordat iedereen begint te kletsen over koekjes en stenen, stop je even. Twee minuten. Je draait je gezicht in de richting van de opkomende zon en laat het licht je wakker maken. Klinkt simpel…  en dat is het ook,  maar die paar minuten zetten een kettingreactie in gang. Licht in de ochtend helpt je biologische klok te zetten, maakt je wakker, en beïnvloedt systemen in je hersenen die zorgen voor focus en motivatie. Wetenschappers hebben dit effect op onze hormonen, ons dagritme en onze stemming goed in kaart gebracht: ochtendlicht werkt als een soort natuurlijke startmotor voor je dag.

Wat de zon echter ook meebrengt is iets waar weinig mensen bij stilstaan: niet alleen de blauwe kant van licht telt, maar juist het warme, rode en nabij-infrarode deel van het spectrum. Dat deel van het licht dringt dieper in je weefsels en praat rechtstreeks met de kleine energiecentrales in je cellen: de mitochondriën. Deze organellen maken ATP, de chemische ‘brandstof’ die je spieren laten lopen en je hersenen laten denken. Onderzoekers zien dat rood en nabij-infrarood licht een directe boodschap geven aan een belangrijk enzym in die mitochondriën, cytochroom c-oxidase, waardoor de ATP-productie toeneemt en cellen efficiënter werken. Het is alsof je die oude gaskachel een nieuwe ovensteen geeft: dezelfde output, maar minder gesputter en meer energie.

Voor avonturiers betekent dat concreet iets moois: betere puf tijdens die laatste klim naar het uitzichtpunt, sneller herstel na een zanderige dag en een helderder hoofd als je ’s avonds verhalen vertelt bij het kampvuur. Maar er is nog een laag die het spannend maakt voor ouders: recente onderzoeken suggereren dat dit soort lichttherapie ook hersenen kan ondersteunen op manieren die relevant zijn voor ziekten als Alzheimer. In proeven, vaak bij dieren of in celmodellen,  ziet men dat rood/NIR-licht ontsteking in de hersenen kan verminderen, microglia (de schoonmaakploeg van het brein) helpt om schadelijke eiwitten zoals beta-amyloïde op te ruimen, en zo de kans op celschade verkleint. Dat klinkt bijna als het opruimen van gevallen dennenappels na een storm, voordat ze gaan rotten. Let op: dit is veelbelovend en interessant, maar nog geen definitieve remedie voor mensen. De wetenschap bouwt stukje bij beetje aan bewijs.

Dus hoe werkt dat technisch, zonder dat je je meteen een laboratorium in hoeft te denken? Fotonen uit rood/NIR-licht worden geabsorbeerd door chromoforen in de mitochondriën, denk aan het enzym cytochroom c-oxidase, waardoor electronentransport en oxidatieve fosforylering efficiënter draaien. Dat levert meer ATP, een tijdelijke en gecontroleerde piek in reactieve zuurstofsoorten (die een signaalklacht starten voor herstel), verbeterde doorbloeding en het activeren van genen voor herstel en plasticiteit. In eenvoudige woorden: licht zet cellen aan tot beter functioneren en herstel. Sommige recente studies laten ook zien dat dit proces microglia kan verschuiven van een ‘agressieve’ naar een ‘herstelfocused’ toestand, wat helpt bij het opruimen van schadelijke eiwitten.

Je vraagt je misschien af: “Moet ik nu elke dag uren in de zon liggen?” Niet per se. De meeste voordelen begin je te plukken met simpele, praktische gewoontes die passen bij een leven vol avontuur. Maak van ochtendlicht een familie-ritueel. Binnen een uur na het opstaan even buiten zijn, zonder zonnebril, is een enorme winst. Op koude of bewolkte dagen kun je overwegen een betrouwbare rood/NIR-lamp te gebruiken; wetenschappelijke studies werken meestal met golflengtes tussen grofweg 650 nm en 1.200 nm, maar apparaatkwaliteit en gebruiksduur zijn belangrijker dan exact getal. En altijd: volg apparaatvoorschriften en raadpleeg een arts bij gezondheidsvragen.

Een haalbare routine voor gezinnen die van avontuur houden kan zo klinken: sta op, zet de koffie of thee, en ga met de kinderen 2–10 minuten struinen in het ochtendlicht voordat de planning van de dag begint. Neem tijdens lange hikes bewust pauzes in de zon. Niet om te bakken, maar om licht te tanken. Thuis, op donkere dagen, kan een kortere sessie met een kwalitatieve rood/NIR-lamp een slimme aanvulling zijn. Combineer dit alles met goede slaapritmes, voedzame maaltijden en af en toe een warme sauna gevolgd door frisse lucht of een koude duik. Dat soort klassieke, noordelijke routines werkt verrassend goed naast moderne inzichten.

Belangrijk: wees voorzichtig met uitspraken als “dit geneest Alzheimer” dat kunnen we niet zeggen. Wel kunnen we zeggen dat photobiomodulatie (het wetenschappelijke woord voor deze therapie) een veelbelovende, niet-invasieve manier is om cellulaire energie en hersengezondheid te ondersteunen, en dat resultaten in dieren en eerste klinische studies hoopvol zijn. Zoals bij elk nieuw hulpmiddel geldt: gebruik het verstandig, en vervang geen medische behandeling door een lamp.

Als laatste, een kleine merkwaardige gedachte die perfect past bij The Great Hatter: een beanie beschermt je hoofd, houdt warmte vast en is onderdeel van het avontuur. Maar vergeet niet om die beanie even af te doen als je een paar minuten ochtendlicht pakt, klein offer voor een flinke lichamelijke beloning. Deel deze kennis met je community: organiseer zondagochtend-wandelingen, maak van licht een familiegewoonte en vertel waarom je kiest voor traditie én wetenschap tegelijk. Dat is moderne bushcraft: terug naar het lichaam, vooruit met de wetenschap.

Morgen dus: zet de beanie iets naar achteren, adem diep in, laat de zon even op je gezicht vallen en voel hoe een simpel, eeuwenoud ritueel nog steeds een van de slimste hacks is die de natuur je geeft. Je energieniveau, je humeur en misschien zelfs de gezondheid van je hersenen zullen je dankbaar zijn en je krijgt er een mooie familietraditie bij, klaar voor eindeloze avonturen.

Bronnen:

1. Bartlett, S. (Host), & Seheult, R. (Gast). (2025, 17 juli). Vitamin D Expert: The Fastest Way To Dementia & The Dangerous Lie You’ve Been Told About Sunlight! — The Diary of a CEO Podcast. Spotify. https://open.spotify.com/episode/5FppGJEZweJBVEWoQdxvIQ
2. Hamblin, M.R., & Huang, Y.Y. (2019). Photobiomodulation in the brain: Low-level laser (light) therapy in neurological diseases. Journal of Neuroinflammation, 16(1), 1-18. https://jneuroinflammation.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12974-022-02521-y
3. Salehpour, F., et al. (2023). Near-infrared photobiomodulation therapy in neurodegenerative diseases: A systematic review. Frontiers in Neurology, 15, 1398894. https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fneur.2024.1398894/full
4. De Freitas, L.F., & Hamblin, M.R. (2016). Proposed mechanisms of photobiomodulation or low-level light therapy. IEEE Journal of Selected Topics in Quantum Electronics, 22(3), 348–364.
5. Heo, J., et al. (2022). Transcranial photobiomodulation improves cognition and modulates inflammatory responses in Alzheimer’s disease models. Alzheimer’s Research & Therapy, 14(1), 87. https://alzres.biomedcentral.com/articles/10.1186/s13195-022-01022-7
6. Shortform Editors. (2025, 18 juli). Episode Summary: Vitamin D Expert — The Dangerous Lie You’ve Been Told About Sunlight. Shortform Podcast Summaries. https://www.shortform.com/podcast/episode/the-diary-of-a-ceo-with-steven-bartlett-2025-07-17-episode-summary-vitamin-d-expert-the-fastest-way-to-dementia-the-dangerous-lie-you-ve-been-told-about-sunlight